Vefatının 15. Yıl Dönümünde
PROF. DR. FAHRETTİN KIRZIOĞLU
KAAN GÜNDOĞDU
Türkoloji sahasının farklı alanlarında yaptığı çalışmalarla tanınan, özelde Kars ve çevresi başta olmak üzere Güneybatı Kafkasya üzerine hazırladığı kıymetli eserleriyle bölgemizin her yönüyle kayıt altına alınmasına, ilerleyen yıllarda da başkaları tarafından yapılacak çalışmalara hazırladığı eserlerle kaynak teşkil eden Prof. Dr. Fahrettin Kırzıoğlu´nu 10 Şubat 2005 tarihinde 88 yaşında kaybetmiştik. 1917 yılında Kars´ta dünyaya gelen büyük tarihçi, Türkoloji âlimi Kırzıoğlu; ömrünü çok sevdiği memleketine adamış, Türk kültür ve medeniyetinin derinliklerini yaptığı araştırmalarla, yayımladığı 47 kitap, bini aşkın makale, bildiri, ayrı basım kitap ve ansiklopedi maddeleriyle ortaya çıkarmış, millî kültür atlasımıza unutulmaz hizmetlerde bulunmuştur.
İstanbul, Kars, Diyarbakır, Sakarya ve Ankara´da memur ve öğretmen olarak çalıştıktan sonra Türk tarihçiliğinin zirve isimlerinden Ord. Prof. Dr. Zeki Velidi Togan ve Prof. Dr. Akdes Nimet Kurat´ın danışmanlığında yüksek lisans ve doktorasını tamamlayarak Tarih asistanı göreviyle üniversiteye intisap etmiş, Atatürk (Erzurum) ve Gazi (Ankara) üniversitelerinde yüzlerce vatansever, çalışkan, münevver gençler yetiştirmiştir. Biz onun hayat öyküsünü, yapmış olduğu hizmetleri, kimsenin girmeye dahi cesaret edemediği alanlarla ilgili ortaya koyduğu tezleri uzun uzadıya anlatmayacağız. Onun hakkında daha detaylı bilgi sahibi olmak isteyenler, bu topraklardan yetişen en önemli isimlerden biri olan ve geçtiğimiz aylarda kaybettiğimiz Yunus Zeyrek Hocamızın Kırzıoğlu´yla ilgili Türk Kültürü, Türk Yurdu, Bizim Ahıska gibi dergilerde kaleme aldığı yazılara bakabilirler.
Kırzıoğlu Hocamız, Ardahan üzerine ilk ilmî çalışmaları yapan isimdir. O, daha Erzurum´da lise talebesi olarak bulunduğu yıllarda Karslı, Ardahanlı âlim, mütefekkir, müellif ve şâirlerle ilgili araştırmalar yapmaya başlamış, 93 Harbi sonrası Erzurum´a göç eden Karslıların, Ardahanlıların izini sürmüştür. İlerleyen yıllarda Arpaçay ve Posof´ta (29 Haziran 1936-30 Nisan 1937) memurluk yapmış, özellikle Posof günlerinde çevreyi dolaşarak gittiği her yerde âşık deyişleri, halk hikâyeleri, folklor ve özellikle de Millî Mücadele yıllarına ilişkin tarihî öneme haiz bir hayli bilgi toplamıştır.
?Posof, maarifte, Kars´ın en ileri bir ilçesiydi. Okuma yazma, ilim irfan merakı, diğer yerlere nazaran hayli iyiydi.? diyen Kırzıoğlu, Posof köylerindeki irfân sahibi, ehli dil isimlerle dostluklar kurmuş, bu zâtların elinde bulunan yazma eser, defter ve cönklerdeki bilgileri, özellikle de halk edebiyatı mahsüllerini kendi defterlerine geçirerek bunların gelecek kuşaklara aktarılmasını sağlamıştır.
Harf Devrimi sonrasında Türk matbuatında bir hayli gelişme olmuş, yüzlerce mecmua/dergi ve gazete bir anda çıkmaya başlamıştır. Özellikle Halkevlerinin yayın organları yerel tetkiklere büyük önem vermiş, Anadolu´nun muhtelif yerleriyle ilgili tarih, folkor ve halk edebiyatı alanlarında ciddi bir külliyatın oluşmasını sağlamıştır. Kırzıoğlu da işte bu dönemde Halkevleri Genel Merkezinin yayını Ülkü mecmuası ile Kars Halkevinin çıkardığı Doğuş başta olmak üzere Kars gazetesinde de Ardahan´la ilgili ilk yazılarını kaleme almıştır. İlerleyen yıllarda Tanrıdağ, Çınaraltı, Borluk, Folklor Postası, Türk Folklor Araştırmaları, Kars İli, Türk Dili, Posof´un Sesi gibi dergilerde Ardahan´la ilgili yazılarına devam etmiş, bilimsel sempozyumlarda da Ardahan´ı unutmamıştır.
Özellikle hemşehrilerimizin her ortamda büyük bir kıvançla adlarından söz ettiği Âşık Şenlik, Âşık Zülâlî ve Âşık Müdâmî, ilk defa onun kaleminden çıkan satırlarla Türk matbuatına, Türk edebiyatına kazandırılmıştır. Bu âşıklarımız; Ord. Prof. Dr. M. Fuat Köprülü, Prof. Dr. Ahmet Hamdi Tanpınar, Sadettin Nüzhet Ergun gibi önemli bilginlerin kitaplarına da yine Kırzıoğlu´nun bu araştırmaları sayesinde girmiştir.
Kırzıoğlu Hocamız, birçok kez Ardahan´a konferans için de gelmiştir. Bunlardan biri, 1989 yılında Av. Emin Azeri başkanlığında kurulan Ardahan´ı Tanıtma ve Güzelleştirme Derneğinin; Ardahan kongrelerinde (3-5 Ocak, 7-9 Ocak 1919) alınan karar sonrası, merkezi Kars olarak kurulan Cenub-i Garbî Kafkas Hükûmet-i Muvakkata-i Milliyesi´nin 71. kuruluş yıl dönümü için yaptığı davet sonrası hazırlanan programa, ilerlemiş yaşına ve o soğuk günlere rağmen koşarak Ardahan´a gelmiş, 9 Ocak 1990´da Ardahan Halk Eğitim Müdürlüğünde unutulmaz bir konferans vermiştir. Ardahanlı ünlü dağcı ve cerrah olan Prof. Dr. A. Mecit Doğru´nın moderatörlüğünü yaptığı bu panelde Kırzıoğlu dışında konuşma yapan diğer isimler ise şunlardır: Prof. Dr. Yaşar Yücel, Prof. Dr. Refet Yinanç, Prof. Dr. Enver Konukçu ve Doç. Dr. Dursun Ali Akbulut.
İlerleyen yıllarda Ardahan´ın maddî ve manevî kültür değerlerini araştırıp gün yüzüne çıkarmaya devam eden Kırzıoğlu, Ardahan´ı Tanıtma ve Güzelleştirme Derneğinin teklifiyle Ardahan Armağanı adıyla bir de kitap hazırlamıştır. Kitabında, ?Ardahan Sancağı bölgemizin, Selçuklu Fethinin 910. Yıl Dönümü Bayramı´nı kutlarken, 3000 yıllık Türk yurdu Ahıska´dan sürülenlerin ataları tarihçesini de, berideki hür yurttaşlarımıza, biraz olsun tanıtmaya çalıştık.? diye belirten Kırzıoğlu´nun bu kitabı yine çok hayırlı işlere imza atan Ardahan´ı Tanıtma ve Güzelleştirme Derneğinin ilk yayını olarak okuyucuya sunulmuştur.
Bizim yapmış olduğumuz öneri sonrasında 7 Mart 2019 tarihli Ardahan Belediyesi Meclis kararıyla Ardahan´ın yetiştirdiği çok kıymetli isimlerden Osman Server Atabek, Şehit Hatice Hanım, Yunus Zeyrek, Hacı Hüseyin Paşa, Şefik Can, Ord. Prof. Dr. Fazıl Erdoğan, Ali Rıza Ardahanî, Cem Ender Arslanoğlu, Rıfkiye Kağan, Celal Tunus, Haydar Çetinkaya ve Ahmed Dursun Nâtıkî´yle birlikte Prof. Dr. Fahrettin Kırzıoğlu´nun adı da şehrimizin güzel caddelerinden birine verilmiştir. Adının Ardahan´da da yaşatılmasına vesile olduğumuz için mutluyuz! Ayrıca onun 15. vefat yıl dönümü olması dolayısıyla Ardahan PTT Merkez Müdürlüğüyle görüşerek kendi imkânlarımızla bir de hatıra pul bastırdık. Bu yıl içerisinde Prof. Dr. Fahrettin Kırzıoğlu Armağanı adıyla bir kitap yayımlayacağımızın müjdesini de şimdiden vermek isteriz.
Özetle bugün Ardahan ve ilçeriyle ilgili tarih, folklor ve halk edebiyatı sahası başta olmak üzere ne biliyorsak bunu merhum Kırzıoğlu´na borçluyuz! Çok verimli geçen 88 yıllık ömrünü Türk kültürüne vakfetmiş, yeri hiçbir zaman doldurulamayacak Aziz Hocamız Prof. Dr. Fahrettin Kırzıoğlu´nu vefatının 15. yıl dönümünde rahmet ve saygıyla anıyoruz.